ALTV All Around
ALTV News
บทความอื่นจาก Thai PBS
ALTV All Around
ALTV News
บทความ Thai PBS
Learn Small วิชาชีววิทยา เรื่อง ระบบภูมิคุ้มกัน
แชร์
ชอบ
Learn Small วิชาชีววิทยา เรื่อง ระบบภูมิคุ้มกัน
24 ก.พ. 66 • 16.22 น. | 1,308 Views
ขนาดอักษร : กลาง
ALTV CI

ทุกวันนี้โลกของเราเต็มไปด้วยมลพิษที่เป็นอันตรายมากมายอยู่รอบตัวเรา ทั้งสิ่งมองเห็นและมองไม่เห็น ทั้งจากควันรถ การเผาไหม้ ฝุ่น PM 2.5 หรือแม้กระทั่งโควิด-19 ที่แพร่กระจายเชื้อโรคไปตามที่ต่าง ๆ ทั่วโลกจนกลายเป็นโรคประจำถิ่น และเมื่อสิ่งแปลกปลอมเหล่านี้เข้าสู่ร่างกายของเรา จะมีระบบหนึ่งที่ทำงานทันที นั่นคือ “ระบบภูมิคุ้มกัน” นั่นเอง วันนี้ ALTV จะไปพาดูว่าระบบนี้มีหน้าที่จัดการกับเชื้อโรคต่าง ๆ อย่างไรบ้าง มาเริ่มกันเลย

🦠ระบบภูมิคุ้มกัน หรือ Immune system

คือระบบที่คอยจัดการกับสิ่งแปลกปลอมใด ๆ ก็ตามที่เป็นอันตราย และสามารถเข้าสู่ร่างกายของเราจนนำไปสู่การก่อโรคต่าง ๆ ที่เรารู้จักและคุ้นชินกันเป็นอย่างดีกับ “โรคภูมิแพ้” ทั้งจากสิ่งมีชีวิต จำพวก แบคทีเรีย ไวรัส เชื้อรา และสิ่งไม่มีชีวิต เช่น ฝุ่นละออง ควันจากรถ เป็นต้น ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานร่วมกันกับระบบอื่น ๆ ภายในร่างกาย ทั้งอวัยวะ เซลล์ และสารเคมี รวมไปถึงโปรตีนหลากหลายชนิด และเมื่อภูมิคุ้มกันอ่อนแอลง ทำงานผิดปกติ ร่างกายของเราจะเกิดการเจ็บป่วยได้ง่าย จึงไม่สามารถต่อสู่กับเชื้อโรคหรือสิ่งแปลกปลอมที่เข้าสู่ร่างกายได้ โดยสามารถสรุปหน้าที่ของระบบภูมิคุ้มกันออกได้เป็นดังนี้

  • ป้องกันและทำลายเชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอม
  • ทำหน้าที่จดจำ และต่อต้านสารที่เป็นอันตรายจากสิ่งแวดล้อม
  • ต่อสู้กับเซลล์ที่ปิดปกติ เช่น เนื้องอก เซลล์มะเร็ง

🦠กลไกการต่อสู้กับสิ่งแปลกปลอมของระบบภูมิคุ้มกัน

         เมื่อมีสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่ร่างกายของเรา จะเกิดกลไกหลายอย่างที่มีการกำจัด ต่อต้าน ไม่ให้เข้ามาทำร้ายส่วนต่าง ๆ ในร่างกายของเรา โดยเราสามารถแบ่งกลไกการต่อสู่กับสิ่งแปลกปลอมออกเป็น 2 ลักษณะ คือ

  1. กลไกต่อต้านสิ่งแปลกปลอมแบบไม่จำเพาะ (Non–Specific immune response)
  2. กลไกการต่อต้านสิ่งแปลกปลอมแบบจำเพาะ (Specific immune response)

🔸กลไกต่อต้านสิ่งแปลกปลอมแบบไม่จำเพาะ (Non–Specific immune response)

         เป็นกลไกที่ไม่เจาะจงว่าจะกำจัดเชื้อโรคหรือสิ่งแปลกปลอมที่เข้าสู่ร่างกายด้วยวิธีใด ไม่ว่าจะเป็นสิ่งมีชีวิต หรือฝุ่น กลไกนี้จะใช้วิธีการเดิม ๆ จัดการในเบื้องตันกับสิ่งแปลกปลอมเหล่านั้นนั่นเอง และสามารถแบ่งได้เป็น 2 ระดับ

  1. กลไกการต่อต้าน หรือ ทำลายสิ่งแปลกปลอมไม่ให้เข้าสู่เนื้อเยื่อ เป็นกลไกที่ไม่ซับซ้อน และเมื่อเชื้อหรือสิ่งแปลกปลอมเข้ามายืนจ่อที่หน้าประตู แต่ยังไม่ได้เข้าไปด้านในเซลล์ หรือในเนื้อเยื่อ กลไกนี้จึงจะเริ่มทำงานทันที
  2. กลไกการต่อต้าน หรือ ทำลายสิ่งแปลกปลอมที่เข้าสู่เนื้อเยื่อ เมื่อด่านที่ 1 ไม่สามารถยับยั้ง และกันเชื้อโรคได้ นำไปสู่การเข้ามาในเนื้อเยื่อของเรา กลไกนี้จะเริ่มทำงานทันที

แต่ในบางครั้งสิ่งแปลกปลอมที่กำลังจะเข้ามาสู่ร่างกาย หรือเนื้อเยื่อ บางอย่างอาจไม่ได้สร้างอันตรายให้กับร่างกายของเรา ยกตัวอย่างเช่น เมื่อฝุ่นละอองเข้าตา จะมีน้ำตาไหลออกมาเพื่อป้องกันสิ่งแปลกปลอมบางอย่างให้กับเรา เป็นต้น และยังมีสิ่งอื่น ๆ ในร่างกายที่เป็นประโยชน์ให้กับร่างกายของเรา ได้แก่ 

  1. น้ำตา หรือ น้ำลาย จะมีเอมไซม์ ย่อยผนังเซลล์ของแบคทีเรียได้
  2. ขี้หู ทำหน้าที่ดักจับฝุ่นละอองและแมลง
  3. ผิวหนัง ช่วยปกป้องการบุกรุกของเชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอมได้
  4. เหงื่อ จากต่อมเหงื่อและน้ำมันจากต่อมไขมัน ช่วยยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรียบางชนิด
  5. ท่อลม หลั่งเมือกดักจับฝุ่นละอองหรือจุลินทรีย์แล้วถูกซิเลียโบกพัดออกไปด้วยการไอหรือจาม
  6. กะเพาะอาหาร หลั่งกรด HCI ทำลายแบคทีเรีย
  7. ช่องคลอด มีภาวะเป็นกรดยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อโรค
  8. กะเพาะปัสสาวะ กำจัดจุลินทรีย์ที่สะสมออกไปกับปัสสาวะ

เมื่อเราเกิดการบาดแผล และมีสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่เนื้อเยื่อของร่างกายแล้วจะทำอย่างไร

  • เมื่อเชื้อโรคเข้าสู่เนื้อเยื่อในร่างกายของเรา
  • จะมีกลุ่มเม็ดเลือดขาว Mast cell และ Macrophage (คือ เม็ดเลือดขาวที่สามารถกินเชื้อโรคได้ และมีขนาดใหญ่นั่นเอง) ทั้ง 2 เซลล์จะส่งสัญญาณทางเคมีไปยังเม็ดเลือดขาวกลุ่ม Phagocyte ที่อยู่ในหลอดเลือด และมันก็สามารถกินเชื้อโรคได้เช่นกัน
  • เมื่อส่งสัญญาณให้กลุ่มเม็ดเลือดขาวที่กินเชื้อโรคได้แล้ว ทั้ง Neutrophil และ Macrophage ก็จะพากันออกมาจากหลอดเลือด ส่งผลให้เนื้อเยื่อเกิดอาการบวมขึ้น และอาจไปโดนเส้นประสาททำให้เราเกิดความรู้สึกเจ็บปวด เป็นไข้ หรือไม่สบายได้นั่นเอง เราเรียกอาการเหล่านี้ว่า “การอักเสบ” (Inflammation)
  • ในขณะที่เกิดการอักเสบ Neutrophil และ Macrophage จะกัดกินเชื้อโรคจนหมดและย่อยสลายในเซลล์ของพวกมันเอง เราเรียกกระบวนการนี้ว่า Phagocytosis ฉะนั้นไม่ว่าเชื้อโรคชนิดไหนจะเข้ามาในร่างกายของเรา จะถูกกำจัดด้วยวิธีการแบบเดียวกันทั้งหมด ซึ่งทำให้เชื้อโรคที่รุนแรงบางชนิดหลุดรอดเข้าสู่ร่างกายได้ เพราะฉะนั้น กลไกการต่อต้านสิ่งแปลกปลอมแบบไม่จำเพาะ อาจจะไม่สามารถจัดการกับเชื้อโรคได้แบบ 100 เปอร์เซ็นต์ จึงต้องมีกลไกการต่อต้านสิ่งแปลกปลอมแบบจำเพาะขึ้นมา เพื่อเสริมสร้างให้เรามีภูมิคุ้มกันเชื้อโรคได้ขึ้นมานั่นเอง

🔸กลไกการต่อต้านสิ่งแปลกปลอมแบบจำเพาะ (Specific immune response)

         ร่างกายของเราจะสามารถรับรู้และเริ่มจดจำสิ่งแปลกปลอมเหล่านั้นได้เมื่อเข้ามาสู่ร่างกาย กลไกนี้จะพร้อมต่อสู่กับเชื้อโรคเสมอ ซึ่งเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพกับการกำจัดสิ่งแปลกปลอมได้เร็วมากขึ้น แต่ข้อเสียคือกว่าการที่เราจะสร้างภูมิคุ้มกันแบบจำเพาะได้นั้น อาจต้องใช้เวลาที่ยาวนานกว่ากลไกแบบไม่จำเพาะ เพราะมันต้องสร้างภูมิคุ้มกันที่จำเพาะขึ้นมา โดยเราเรียกว่า การสร้างแอนติบอดี หรือ การสร้างภูมิคุ้มกันที่จำเพาะต่อเชื้อโรค เพื่อไปจัดการกับเชื้อโรคเหล่านั้นให้หายไป และเมื่อแอนติเจน (antigen) ที่เป็นเชื้อโรค หรือสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่เนื้อเยื่อในร่างกาย จะกระตุ้นกลไกลการต่อต้านหรือทำลายสิ่งแปลกปลอมแบบจำเพาะ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการทำงานของเซลล์เม็ดเลือดขาว 2 ชนิด ได้แก่

  • เซลล์บี (B cell)
  • เซลล์ที (T cell)

จะทำหน้าที่จับกินแอนติเจนนั้นอย่างเจาะจง และหลังจับกินแอนติเจน ไปแล้ว B Cell จะพัฒนาไปเป็น Plasma Cell เพื่อผลิตสารก่อภูมิต้านทานหรือแอนติบอดีมาทำลายสิ่งแปลกปลอมนั้นนั่นเอง

         หวังว่าจะช่วยให้น้อง ๆ ได้เข้าใจกลไกการต่อสู้กับสิ่งแปลกปลอมของระบบภูมิคุ้มกันต่าง ๆ ที่จะเข้ามาสู่ในร่างกายของเรา นอกจากนี้ น้อง ๆ ยังสามารถเข้าไปเรียนเพิ่มเติมในรายวิชาอื่น ๆ ได้อีกด้วย ผ่านรายการ ห้องเรียนติวเข้มมัธยม ทุกวันจันทร์ – อาทิตย์ เวลา 08.00 – 09.00 น. ทาง ALTV ช่อง 4 ทีวีเรียนสนุก (คลิกเลย) 

แท็กที่เกี่ยวข้อง
#ชีววิทยา, 
#ติวสอบ, 
#ติวฟรี, 
#ใกล้สอบ, 
#โควิด, 
#เชื้อโรค, 
#เชื้อไวรัส, 
#แบคทีเรีย, 
#ฝุ่น, 
#PM2.5, 
#ร่างกาย, 
#สุขภาพที่ดี, 
#ALTV, 
#ช่อง4, 
#ทีวีเรียนสนุก, 
#สรุปชีท, 
#บทเรียน, 
#ติวสอบม.ต้น, 
# 
ผู้เขียนบทความ
avatar
PHAKAWAN PHOCHAROEN
PANGRAM
หลงใหลการตั้งแคมป์ในฤดูหนาว คลั่งรักธรรมชาติระดับ 10
ALTV CI
LearnMore
LearnMore
ALTV All Around
ผู้เขียนบทความ
avatar
PHAKAWAN PHOCHAROEN
PANGRAM
หลงใหลการตั้งแคมป์ในฤดูหนาว คลั่งรักธรรมชาติระดับ 10
แท็กที่เกี่ยวข้อง
#ชีววิทยา, 
#ติวสอบ, 
#ติวฟรี, 
#ใกล้สอบ, 
#โควิด, 
#เชื้อโรค, 
#เชื้อไวรัส, 
#แบคทีเรีย, 
#ฝุ่น, 
#PM2.5, 
#ร่างกาย, 
#สุขภาพที่ดี, 
#ALTV, 
#ช่อง4, 
#ทีวีเรียนสนุก, 
#สรุปชีท, 
#บทเรียน, 
#ติวสอบม.ต้น, 
# 
แชร์
ชอบ
ติดตามเรา