image

“สอนลูกเก็บของเล่น”

29 ธ.ค. 63 เวลา 09.00 น.
Share

แม้ในการเล่นของเด็กๆ ผู้ใหญ่ควรจะตั้งข้อจำกัดต่างๆ ให้น้อยที่สุด อย่างไรก็ตามก่อนจะเล่น กติกาที่ควรย้ำเตือนเด็กๆ เสมอ คือ “กฎ 3 ข้อ” ได้แก่ ไม่ทำร้ายผู้อื่น ไม่ทำร้ายตัวเอง และไม่ทำลายข้าวของ เมื่อเล่นเสร็จกติกาที่ต้องทำทุกครั้ง คือ “เก็บของเล่นเข้าที่” หรือ “เก็บกวาดพื้นที่ให้เหมือนเดิม”

 

สำหรับเด็ก ๆ การเล่นเป็นสิ่งที่จำเป็นสำหรับพวกเขา เพราะการเล่นทำให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้และพัฒนาทักษะต่าง ๆ ขึ้นมามาย แต่หลังเล่นเสร็จการรับผิดชอบต่อการเล่นด้วยการ “เก็บของ” และ "เก็บกวาด” ก็เป็นสิ่งที่จำเป็นไม่แพ้กัน

 

เคล็ดลับทำอย่างไรให้ลูกเก็บของเล่นได้ง่ายขึ้น

 

1. เริ่มสอนเด็กตั้งแต่ยังเล็กๆ

เพื่อให้เขาเรียนรู้ว่า “เล่นแล้วต้องตามด้วยการเก็บเสมอ”

โดยในการสอนเริ่มเเรก ให้เราทำให้เขาดูว่า “เก็บ” คือ ทำแบบไหน

ต่อมาให้เขาลองทำตาม ทำไม่ได้ให้จับมือพาทำ แล้วเวลาลูกเก็บให้พูดบอกลูกด้วยว่า “เก็บของ” เขาจะได้รู้ว่าที่ทำอยู่นี้ เรียกว่า “เก็บ” นั่นเอง

 

2. กำหนดเวลาเล่นให้ชัดเจน

เผื่อเวลาเตรียมตัวเก็บของด้วยเสมอ เช่น 20 นาที/ 30 นาที/ 1 ชั่วโมง

ก่อนเวลาหมด 10 นาทีเตือนลูกครั้งที่ 1 ว่า ...“อีก 10 นาทีหมดเวลานะคะ”...

ก่อนเวลาหมด 5 นาทีเตือนลูกครั้งที่ 2 ว่า ...“อีก 5 นาทีเตรียมเก็บนะคะ”...

ก่อนเวลาหมด 1 นาทีให้นับถอยหลังพร้อมชูนิ้วนับถอยหลังด้วย ...“ 10, 9, 8,....0 หมดเวลา มาเก็บของกัน”...

 

เคล็ด(ไม่)ลับ!! เมื่อเราเห็นสัญญาณว่าเด็กเริ่มเบื่อหรือหมดความสนใจกับของเล่นชิ้นนั้นแล้ว ให้พ่อแม่รีบบอกลูกว่า “มาเก็บของกัน แล้วไปทำอย่างอื่น” เพราะถ้าปล่อยให้เด็กเล่นจนหมดความสนใจ เขาจะไม่อยากทำอะไรกับของชิ้นนั้นแล้ว ดังนั้นหากเราหยุดการเล่นก่อนที่ลูกยังพอมีเเรงเก็บ เขาจะเก็บมันง่ายขึ้น

 

3. หากไม่ยอมเก็บของ

ให้เราพาเขาทำได้ แต่ไม่ใช่เก็บให้เขาหมดเลย จับมือลูกแล้วจับของใส่กล่องไปด้วยกัน

...ถ้าวิ่งหนี ก็พากลับมาเก็บด้วยกัน ก่อนจะไปทำอย่างอื่น

...ถ้าอาละวาด ต้านไม่ยอมให้เราจับมือทำ ก็พาไปสงบด้วยกันก่อนที่มุมสงบ นั่งข้าง ๆ รอ แล้วเมื่อสงบ ย้ำกับลูกว่า ...“ไปเก็บของกัน”... แล้วพาไปเก็บของ เมื่อเด็กเก็บของลงไปชิ้นแรก ให้ชมทันที ...“เยี่ยมเลย"... หรือ พูดว่า ...“ขอบคุณนะลูก”...

 

4. การเก็บของเล่นเป็นหน้าที่ ไม่ใช่สิ่งที่อยากทำหรือไม่ทำก็ได้

พยายามอย่าใช้คำว่า ...“มาช่วยพ่อ/แม่เก็บหน่อย”... หรือ พูดบอกเป็นเชิงถาม ...“จะช่วยพ่อ/แม่เก็บไหม”... เพราะ ถ้าหากเด็กเป็นคนนำของนั้นมาเล่น หรือ เล่นเองคนเดียว แล้วเราเป็นฝ่ายมาช่วยเขาเก็บ การถามหรือบอกว่า ...“มาช่วย”... เราเก็บหน่อย จะทำให้เด็กเข้าใจว่า ...“การเก็บของ”... เป็นหน้าที่ของพ่อแม่ ไม่ใช่หน้าที่ของเขา เขาจะช่วยหรือไม่ช่วยก็ได้ ดังนั้นดีที่สุด พูดสั้นกระชับว่า ...“มาเก็บของกัน”...

 

พ่อแม่บางท่านบอกว่า ...“วันไหนลูกอารมณ์ดี เขาก็เก็บ วันไหนอารมณ์ไม่ดี เขาก็ทิ้งไว้อย่างนั้น”... การเก็บของเล่นเป็นหน้าที่เป็นสิ่งที่จำเป็นต้องทำทุกครั้งหลังเล่นเสร็จ ไม่ใช่ตัวเลือกว่า ...“อยากทำหรือไม่ทำก็ได้”... เพื่อฝึกฝนให้เด็กรับผิดชอบต่อการกระทำของตนเอง ในเมื่อลูกนำมาเล่นได้ ก็ต้องเก็บได้เช่นกัน

 

ถ้าลูกเก็บไม่ไหว มาขอให้เราช่วย คุณพ่อคุณแม่พิจารณาตามความเหมาะสมได้ว่า “ของเล่นมันเยอะจริงๆ จนเก็บไม่ไหว” หรือ “เขาแค่ไม่อยากเก็บคนเดียว”

ในกรณีแรก เราเข้าไปช่วยได้ แต่หลังเสร็จ ให้สอนลูกว่า “ครั้งหน้า ถ้าหนูอยากเล่นอะไร ให้เล่นแล้วเก็บ จากนั้นค่อยไปหยิบชิ้นต่อไปมาเล่นนะ”

ในกรณีที่สอง เราควรบอกลูกว่า “ลูกทำได้เองเลย อีกนิดเดียว"

 

5. จัดพื้นที่เก็บของเล่นให้เป็นระเบียบ ชัดเจน และจัดเก็บได้ง่ายสำหรับเด็ก

ที่ขาดไม่ได้ เด็กบางคนอยากเก็บของเล่น และอยากช่วยทำความสะอาด แต่บางครั้งพื้นที่เก็บของ หรือ การเข้าถึงอุปกรณ์ทำความสะอาดไม่เอื้อให้กับเขา ดังนั้น คุณพ่อคุณแม่ควรจัดพื้นที่ให้เด็กเก็บของได้ง่าย แบ่งชัดเจนว่า “อะไรเก็บตรงไหน” แนะนำให้เด็กเล็ก ๆ เก็บของเล่นใส่กล่อง หรือ ตระกร้าไปก่อน ยังไม่ต้องให้เขาไปจัดเก็บบนชั้นสูง ๆ เด็กที่โตขึ้นมาหน่อย เราสามารถสอนเขาว่า ของเล่นประเภทนี้เก็บชั้น/กล่องไหน นอกจากนี้ควรมีอุปกรณ์ทำความสะอาดของเด็กให้เขาชุดหนึ่ง ได้แก่ ผ้า ไม้กวาดเล็ก ๆ ถังขยะ ให้ เด็ก ๆ ได้หยิบใช้เมื่อต้องทำความสะอาดเวลาเล่นเสร็จ

 

6. การสอนลูกเก็บของเล่นเบา ๆ หรือ ดี ๆ ต้องผ่านการทำให้ดู

และพาทำ ไม่ใช่การพูดสอนอย่างเดียว เพราะเด็กจะไม่เข้าใจ ในกรณีที่เด็กโยนของเวลาเก็บของเล่นเข้ากล่อง หรือ เก็บของเล่นเสียงดัง คุณพ่อคุณแม่สามารถสอนลูกด้วยการทำให้เขาดูว่า ...“วางเบา ๆ"... หรือ ...“เก็บดีๆ”... เป็นอย่างไร จากนั้นให้ลูกลองทำตาม ถ้าเด็กเล็ก ๆ เราจับมือเขาทำ สอนเขาวางเบา ๆ หากเด็กกลับไปโยนอีก เราเพียงแค่นำของชิ้นนั้นออกมา แล้วให้เขาลองเก็บใหม่อีกครั้งหนึ่ง

 

7. เมื่อลูกเก็บของเล่นหรือทำความสะอาด

อย่าคาดหวังผลลัพธ์ที่เนี๊ยบเป๊ะ หากเด็ก ๆ พยายามเก็บกวาดแล้ว แต่ผลที่ออกมาไม่ได้เนี๊ยบเป๊ะดังหวัง

 

ให้คุณพ่อคุณแม่ข่มใจไว้ แล้วพูดชื่นชมเด็ก ๆ ก่อนว่า ...“ลูกพยายามเก็บได้ดีมากเลย ขอบคุณนะลูก”..

แล้วถ้าอยากสอนเขาให้เก็บให้ดีขึ้น ก็สามารถพูดกับลูกว่า ...“ตรงนี้แม่ขอช่วยเก็บอีกนิดนะ ลูกมาดูแม่ทำนะ คราวหน้าจะได้ลองทำแบบแม่ดู”... หรือ ...“ถ้าตรงนี้ทำแบบนี้อีกนิด จะเยี่ยมมากๆ เลย”...

แต่ถ้าเรามองว่า ..“มันแค่เล็ก ๆ น้อย ๆ ที่ลูกอาจจะจัดเก็บของเล่นผิดตำเเหน่ง เราควรปล่อยวางลงบ้าง"...

 

การฝึกฝนผ่านการลงมือทำ จะทำให้เด็ก ๆ พัฒนาและเรียนรู้การทำให้ดีขึ้นกว่าเดิม แต่พ่อแม่ต้องให้โอกาส และอดทนรอคอย ไม่เร่งรัดให้ได้ดังใจเราหวังเดี๋ยวนี้

 

8. แทรกทักษะการเก็บของเล่น ในการเล่นของเด็กๆ

เช่น แข่งกันเก็บของเล่นทั่วห้องลงกล่อง, แข่งกันโยนผ้าลงตระกร้า, จับมือห้ามปล่อยพร้อมเก็บของเล่นทั่วห้อง ผลัดกันนำ ผลัดกันตาม, แข่งกันเก็บของเล่นให้เบาที่สุดกับคุณพ่อ ใครมีเสียงจะโดน คุณแม่จั๊กจี้พุง

เป็นต้น

 

9. เด็กจะเป็นและทำในสิ่งที่ผู้ใหญ่เป็นและทำ

อยากให้ลูกเก็บของเล่นให้เป็นระเบียบ พ่อแม่ควรเก็บของ ๆ ตนเองให้เป็นระเบียบเช่นกัน

 

..."สุดท้าย “การเก็บของเล่น” เป็นมากกว่า “ขั้นตอนการทำความสะอาด” เพราะ “การเก็บของเล่น” คือ “หน้าที่แรกที่เด็กได้เรียนรู้ที่จะรับผิดชอบต่อการกระทำ (เล่นของเล่น) ของตนเองเมื่อสิ้นสุดลง”"...

 

มาช่วยกันสร้างเด็ก ๆ ที่ดูแลตนเองและพื้นที่ของเขาได้ เพื่อวันหนึ่งข้างหน้า เขาจะสามารถเป็นผู้ใหญ่ที่รับผิดชอบต่อการกระทำของตนเองได้

 

บทความโดย

เมริษา ยอดมณฑป นักจิตวิทยาเด็กและครอบครัว เจ้าของแฟนเพจตามใจนักจิตวิทยา